Categories:

Waarom neemt mijn zoon soms van die vreselijk onverantwoorde beslissingen, waarom denkt hij niet eens 2 keer na?
Waarom kan mijn dochter nu niet gewoon elke dag haar lessen bijhouden zodat ze niet meer zo moet panikeren in de examenperiode? Waarom blijft mijn zoon tot een gat in de nacht gamen, hij weet toch dat het niet goed voor hem is?
Waarom ….? Ook soms mijn eigen verzuchtingen hier thuis, ook al weet ik waarom!

Elk jaar geef ik in mijn lessen Nederlands in het derde middelbaar een tekst over onze prefrontale cortex. Ik hoor je al denken: wat dat heeft dat in godsnaam met Nederlands te maken? Op zich eigenlijk helemaal niets, maar we koppelen er wel allerlei vaardigheden aan vast. (Als je het per se wil weten: begrijpend lezen – leesstrategieën – signaalwoorden en tekstverbanden …) Het is een tekst geschreven op basis van het boek van Gerjanne Dirksen (Breindidactiek). Ik wil dat leerlingen begrijpen hoe hun brein in elkaar zit, want je begrijpt hoe het werkt, dan kan je er ook naar handelen. En elke keer opnieuw denk ik: eigenlijk zouden alle ouders (en ook sommige van mijn collega’s) deze tekst eens moeten lezen, want we vergeten soms dat pubers pubers zijn en dus geen mini-volwassenen zijn. Ja, ze hebben andere interesses; ja, ze verkiezen plezier boven leren; nee, ze kunnen nóg niet zo goed risico’s inschatten; nee, ze hebben nog niet zoveel empathie als (sommige dan toch) volwassenen.
We worden allemaal gedreven door onze emotionele en onbewuste kant, dit zorgt ervoor dat we ergens geraken. We stellen dit voor met een olifant. De olifant staat dus voor beweging, voor onze emoties (afgeleid van het Latijnse movere, wat bewegen betekent). Onze olifant houdt van plezier, hij kijkt altijd uit naar de gemakkelijke weg, de weg die hij kent, hij wil ook pijn vermijden. Zo werkt dat met onze emoties, het zet ons aan tot beweging:
toenaderinggedrag én vermijdinggedrag.
Onze olifant staat ook voor alle onze gewoontes, onze denkpatronen, onze geautomatiseerde processen … Wanneer de olifant enkele keren hetzelfde pad heeft afgelopen, kan hij de route vinden zonder bewuste aansturing van de berijder.
En dan hebben we dus ook gelukkig een PFC: de beruchte prefrontale cortex dus, is onze berijder van de olifant. De berijder plant het doel, de route, geeft richting aan de olifant. Hij trekt stevig aan de olifant om de richting te bepalen, ook als de olifant de bekende route wil nemen, dan kan de berijder met man en macht aan de teugels trekken en de koers van de olifant proberen te wijzigen. Ik zeg proberen, want dit kost heel gerichte en bewuste aandacht van onze berijder.
Die PFC die ligt, zoals het woord al doet vermoeden, helemaal vooraan in onze hersenen en slecht nieuws … onze hersenen die rijpen uit van achter naar voren. Dus die PFC die functies regelt als het kunnen plannen, het kunnen uitstellen van beloningen, het overzien van gevolgen van onze acties, op de rem kunnen trappen … die heel belangrijke PFC is pas uitontwikkeld rond het … 23 ste (!) levensjaar. Dat verklaart misschien meteen waarom jouw 18- jarige zich soms nog zo puberaal gedraagt (hij is het eigenlijk gewoon nog!).
Dus eigenlijk heeft jouw zoon of dochter tot rond zijn/haar 23 ste een klein, onstuimig, wild olifantje dat overal op zoek is naar fun fun fun. De berijder erop is nog niet volwassen en heeft heel veel moeite om aan de teugels te trekken, het lukt soms al om de olifant in een andere richting te laten lopen, maar ook heel vaak ook nog niet. De berijder weet wel dat met een gsm studeren niet goed is, dat hij dan snel afgeleid is, maar zijn olifantje kan het niet laten: hij wil de ev. leuke berichtjes niet missen, scrollen op Instagram is boeiender dan zijn cursus …
En geef toe: ook voor ons met een al wat loggere, grijze olifant en een volwassen berijder met heel wat ervaring en stevige armspieren … is het vaak nog moeilijk. Nieuwe voornemens bij de start van het nieuwe jaar zijn vaak tegen februari al vergeten. Je gaat niet naar de B&B-les, je gaat niet lopen, want je bent zo moe. Je olifant wil de weg die hij
altijd neemt: de gemakkelijke weg. En ook al weet je berijder dat het eigenlijk veel beter is om wél te gaan lopen, een appel te eten in plaats van heel die zak M&M’s … je olifant wint en je ligt in de zetel met een zak chips ….De olifant nam het over, zelfs dus bij volwassenen met een berijder met een rijbewijs en een volgroeide olifant.

De eerste reflex in klas is dan altijd: “Maar mevrouw, ik kan er dus niets aan doen, mijn olifantje is nog zo jong en ik heb nog geen rijbewijs, dus ja, mijn toets is maar half voorbereid.”
Maar dat telt natuurlijk niet: het brein mag geen excuus worden: als leerkracht/ouder mogen we inderdaad niet verwachten dat het mini-volwassenen zijn die al hun werk al zelfstandig kunnen plannen, maar ze kunnen het wel leren als dit nog niet lukt. Ook als ouder is het belangrijk om te functioneren als ‘bijrijder’, als ‘externe prefrontale cortex’. Je kinderen hebben je nodig, zeker in de periode als puber: structuur, begeleiding, ondersteuning (wat kan je op Instagram plaatsen?) Je kind zomaar laten doen: “hij is stilaan oud genoeg”, kan dus nog niet.
Sommige ouders willen echter op de olifant gaan zitten van hun kind en alles dan maar overnemen, je begrijpt meteen waarom dat geen goed idee is. (Ocharme dat olifantje!) Maar dan kan je kind een dutje doen, papa en mama zullen het wel doen. Zij brengen wel mijn zwemgerief als ik het vergeten ben, zij maken wel dat herbarium … Zo worden ze
misschien wel makkelijk groot, maar eens ze dan weer alleen op hun olifant zitten, begrijp je ook waarom dat niet goed komt.
Ze moeten ploeteren, ze moeten leren dat hun acties gevolgen heeft, je kan wel 1 keer de boterhammen na brengen, maar met de boodschap dat het éénmalig is. Wedden dat ze na de 2 de keer (we gaan ervan uit dat er sowieso wel nog een keer volgt) wel zullen opletten? Nee, ze gaan niet sterven van die ene keer zonder boterhammen.
Als hun olifantje onderweg vast komt te zitten in de modder, moet hij leren hoe hij er zelf kan uit geraken. Maar jij rijdt naast hem en je toont het voor, je legt uit wat hij kan doen, je houdt het washandje klaar, je laat hem ook niet achter daar in de jungle des levens.
Als je begrijpt dat ons brein eigenlijk maar af, volwassen is op ons 23 ste , wordt er veel duidelijk? Geen help dus, je puber is een puber én ook dat heeft zijn charmes. Soms. 😉

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *